Można nauczyć się indukcji hipnotycznej. Można opanować techniki pogłębiania transu, pracę z wyobraźnią, sugestią czy emocjami. Można nawet doskonale odtwarzać całe procedury terapeutyczne.

Ale czy to wystarczy, aby rozumieć, jakiej zmiany naprawdę potrzebuje człowiek, który siada naprzeciwko nas?

Moim zdaniem nie.

Od lat obserwuję w gabinecie, że ludzie zazwyczaj znacznie lepiej wiedzą, czego nie chcą, niż czego naprawdę pragną. Potrafią bardzo szczegółowo opisać swoje trudności, reakcje, lęki, powtarzające się zachowania. Często mają za sobą wiele prób poradzenia sobie z problemem.

Nie zawsze jednak potrafią określić, co właściwie musiałoby się zmienić, aby ich życie zaczęło wyglądać inaczej.

I właśnie tutaj zaczyna się jedna z najważniejszych kompetencji hipnoterapeuty.

Nie w momencie rozpoczęcia indukcji. Nie przy wyborze techniki. Nawet nie wtedy, gdy klient opowiada historię swojego problemu.

To podejście stanowi jeden z fundamentów kształcenia w Akademii Hipnoterapii.

Klient przychodzi z problemem. Ale problem nie jest jeszcze celem terapii

Wyobraźmy sobie osobę, która mówi: „Nie chcę się już tak złościć”.

Na pierwszy rzut oka cel wydaje się oczywisty. Zmniejszyć złość. Nauczyć klienta uspokajania się. Być może wykorzystać hipnozę do obniżenia napięcia emocjonalnego.

Tylko czy rzeczywiście o to chodzi?

A może klient potrzebuje nauczyć się wyrażać złość, zamiast przez wiele tygodni ją tłumić?

Może chce przestać reagować impulsywnie, ale wcale nie potrzebuje pozbywać się samej emocji?

Może uważa złość za coś niewłaściwego, ponieważ od dzieciństwa uczono go, że okazywanie niezadowolenia oznacza bycie złym człowiekiem?

A może jego trudność polega na tym, że nie potrafi stawiać granic i dopiero narastające przeciążenie prowadzi do wybuchów?

Zauważmy, że każda z tych możliwości prowadzi nas w zupełnie innym kierunku pracy.

Gdybyśmy zastosowali tę samą technikę redukcji napięcia we wszystkich przypadkach, moglibyśmy uzyskać chwilową ulgę, nie dotykając mechanizmu podtrzymującego trudność.

Dlatego w Akademii Hipnoterapii tak dużą wagę przykładamy do rozmowy wstępnej i konceptualizacji.

To ogromna różnica.

Co na ten temat mówi współczesna psychologia?

W 2026 roku Maya Tamir, Yulia Chentsova-Dutton i Yuri Miyamoto opublikowali w czasopiśmie Annual Review of Psychology przegląd naukowy zatytułowany „Culture and Emotion Regulation”.

Autorzy zwracają uwagę na istotne rozróżnienie: człowiek może regulować zarówno to, co odczuwa, jak i to, co wyraża na zewnątrz.

Nie są to procesy tożsame.

Możemy odczuwać silną złość i świadomie zdecydować, że nie będziemy jej okazywać. Możemy również zmienić sposób interpretowania sytuacji, przez co sama złość stanie się mniej intensywna.

W obu przypadkach obserwator może zobaczyć spokojnego człowieka. Jednak procesy psychologiczne prowadzące do tego zachowania są odmienne.

Autorzy podkreślają również znaczenie kultury, wartości i społecznych przekonań dotyczących emocji. To, jakie emocje chcemy odczuwać, jak je oceniamy i w jaki sposób decydujemy się je wyrażać, nie jest niezależne od środowiska, w którym żyjemy.

Dla praktyki terapeutycznej wynika z tego ważna wskazówka: nie możemy automatycznie uznawać określonego zachowania za problem tylko dlatego, że odpowiada ono znanemu nam schematowi.

To badanie nie dotyczyło bezpośrednio hipnoterapii. Dostarcza jednak wartościowych podstaw teoretycznych do myślenia o indywidualizacji pracy z człowiekiem.

Siedem strategii regulacji emocji. Siedem sposobów patrzenia na trudność klienta

W opublikowanym w 2024 roku badaniu „Emotion Regulation Strategies and Psychological Health Across Cultures” analizowano związki między strategiami regulacji emocji a zdrowiem psychicznym.

Badanie objęło 3960 uczestników z 19 krajów i uwzględniało siedem strategii:

Badacze wykazali, że związki między niektórymi strategiami a zdrowiem psychicznym różniły się w zależności od kontekstu kulturowego. Szczególnie interesujące różnice dotyczyły ruminacji oraz hamowania ekspresji emocjonalnej.

Nie oznacza to, że każda strategia jest równie korzystna. Oznacza natomiast, że jej znaczenia nie powinniśmy oceniać w oderwaniu od funkcji, kontekstu i konsekwencji.

Dla mnie jako praktyka najciekawsze jest jednak inne pytanie:

Bo właśnie w tym miejscu wiedza psychologiczna zaczyna przekładać się na jakość konceptualizacji.

Technika nie zastąpi rozumienia człowieka

W edukacji hipnoterapeutycznej łatwo skoncentrować się na technikach.

Jak przeprowadzić indukcję? Jak pogłębić trans? Jak sformułować sugestię? Jak zastosować określoną procedurę?

To ważne umiejętności. Wymagają nauki, ćwiczeń i doświadczenia.

Ale same w sobie nie odpowiadają na pytanie, dlaczego właśnie ta interwencja miałaby być odpowiednia dla konkretnego człowieka.

Techniki mają w dużej mierze charakter powtarzalny. Można się ich nauczyć, odtworzyć je i doskonalić.

Znacznie większym wyzwaniem jest umiejętność zrozumienia, kiedy, wobec kogo, w jakim celu i w jaki sposób ich użyć.

Właśnie dlatego nie chcemy sprowadzać kształcenia hipnoterapeutów do kolekcjonowania kolejnych procedur.

Terapeuta może znać kilkadziesiąt metod i nadal mieć trudność z zaprojektowaniem spójnego procesu zmiany.

Może również znać mniejszą liczbę technik, ale dzięki rozumieniu mechanizmów psychologicznych potrafić stosować je świadomie, elastycznie i adekwatnie do sytuacji klienta.

To nie liczba poznanych procedur świadczy o dojrzałości terapeutycznej.

Świadczy o niej jakość rozumowania, umiejętność formułowania i weryfikowania hipotez, dobierania interwencji oraz oceniania ich konsekwencji.

Pisanie pamiętnika a pisanie książki. Metafora procesu terapeutycznego

Lubię porównywać te dwa sposoby pracy do pisania pamiętnika i pisania książki.

W pamiętniku opisujemy to, co się wydarzyło. Zapisujemy emocje, wspomnienia, trudne doświadczenia, konflikty i reakcje.

Taka refleksja może być wartościowa. Pomaga porządkować doświadczenia, nadawać im znaczenie i lepiej rozumieć siebie.

Ale samo opisywanie kolejnych wydarzeń nie oznacza jeszcze, że świadomie zmieniamy sposób funkcjonowania.

Pisanie książki wymaga czegoś więcej.

Potrzebujemy zrozumieć, o czym właściwie jest nasza historia. Jakie mechanizmy kierują jej bohaterem? Dlaczego wciąż podejmuje podobne decyzje? Co sprawia, że kolejne rozdziały przypominają poprzednie?

I przede wszystkim — co musiałoby się zmienić, aby dalsza historia mogła potoczyć się inaczej?

Właśnie tak rozumiem znaczenie konceptualizacji w Hipnozie Kognitywnej.

Nie chodzi o to, aby klient podczas sesji jedynie ponownie opowiedział swoją historię, nawet jeśli towarzyszą temu silne emocje.

Chodzi o to, abyśmy rozumieli, jakie procesy podtrzymują dotychczasowy sposób reagowania i jakie nowe możliwości warto rozwijać.

Nie oznacza to, że terapeuta ma napisać tę książkę za klienta.

Przeciwnie.

Celem jest rozwijanie jego sprawczości i autonomii.

Konceptualizacja jako poszukiwanie dźwigni zmiany

Człowiek nie funkcjonuje jako zbiór odizolowanych symptomów.

Jego przekonania wpływają na interpretacje wydarzeń. Interpretacje mogą kształtować emocje. Emocje wpływają na zachowania, a zachowania na relacje i kolejne doświadczenia.

W ten sposób powstają powtarzalne wzorce.

Przykładowo osoba, która obawia się odrzucenia, może nadmiernie dostosowywać się do innych. Rezygnuje z własnych potrzeb, unika konfliktów, nie stawia granic.

Z czasem pojawia się frustracja, napięcie i złość.

Jeżeli skoncentrujemy się wyłącznie na złości, możemy przeoczyć mechanizm, który ją współtworzy.

A jeśli pomożemy klientowi rozpoznać własne potrzeby, zmienić interpretację sprzeciwu i rozwinąć umiejętność stawiania granic?

Wtedy potencjalnie zmienia się nie tylko reakcja emocjonalna, ale również sposób funkcjonowania w relacjach.

Nie zawsze musimy oddziaływać bezpośrednio na najbardziej widoczny symptom. Czasem bardziej użyteczne okazuje się rozpoznanie procesu, który go podtrzymuje.

Oczywiście takie zależności są hipotezami wymagającymi sprawdzenia w pracy z konkretną osobą. Nie istnieje jedna uniwersalna dźwignia, która zadziała u wszystkich.

Jednak bez umiejętności dostrzegania tych zależności terapeuta może ograniczać swoją pracę do powierzchownych przejawów trudności.

Czego uczymy w Akademii Hipnoterapii?

Naszym celem jest kształcenie świadomych hipnoterapeutów kognitywnych, którzy potrafią nie tylko prowadzić hipnozę, ale również rozumieć psychologiczne uzasadnienie podejmowanych działań.

Dlatego w naszym podejściu rozwijamy kilka wzajemnie powiązanych kompetencji.

To podejście wymaga czasu.

Wymaga nauki psychologii, rozumienia procesów poznawczych, treningu rozmowy, ćwiczenia konceptualizacji, refleksji nad własnymi decyzjami i gotowości do ich weryfikowania.

Nie da się go sprowadzić do zapamiętania kilku skryptów hipnotycznych.

I właśnie do takiej nauki zapraszamy w Akademii Hipnoterapii.

Hipnoza Kognitywna a współczesne badania psychologiczne

W Akademii Hipnoterapii zależy nam, aby rozwój naszego programu edukacyjnego pozostawał w dialogu ze współczesną nauką.

Badania nad regulacją emocji, elastycznością psychologiczną, procesami poznawczymi, uczeniem się i zmianą zachowania dostarczają wiedzy, która może pomagać w rozumieniu funkcjonowania człowieka.

Nie oznacza to, że każde odkrycie psychologiczne automatycznie potwierdza skuteczność określonej techniki hipnotycznej.

Takiego uproszczenia chcemy unikać.

Rozróżniamy wiedzę o mechanizmach psychologicznych, wyniki badań nad konkretnymi interwencjami oraz hipotezy rozwijane w praktyce terapeutycznej.

Dla nas naukowe podejście nie polega na dodawaniu nazwisk badaczy do materiałów szkoleniowych.

Polega na gotowości do stawiania pytań, krytycznej oceny dowodów, sprawdzania własnych założeń i aktualizowania sposobu myślenia.

To również oznacza odpowiedzialność za rozpoznawanie sytuacji, w których potrzebna jest konsultacja, diagnoza lub pomoc innego specjalisty.